Door de zondeval is de harmonie in het emotionele leven verstoord. We laten ons niet meer leiden door Gods waarheid: noch in ons verstand, noch in onze emoties. Wat als God in ons leven werkt? Mogen we dan ook op het vlak van onze emoties verandering verwachten?

Bekering behelst niet alleen maar vergeving van je zonden en schuld, maar gaat ook over vernieuwing van je leven. De Heilige Geest werkt in op je persoonlijkheid, Hij dringt door tot de kern van je leven. En daarom kun je, als je Christus kent, niet dezelfde blijven. De Geest komt in je wonen, want waar Christus is, daar is de Heilige Geest. De Geest werkt heilzaam in op ons gebroken en geschonden menszijn, ook op onze emoties. De Bijbel spoort ons aan om God te dienen met ons verstand, maar ook met onze emotie. Een mooi voorbeeld daarvan is wat Paulus schrijft in Romeinen 12. De apostel geeft daar de emotie de vrije ruimte. ‘De liefde zij ongeveinsd. Heb een afkeer van het boze en hang het goede aan. Heb elkaar hartelijk lief met broederlijke liefde; met eer de een de ander voorgaande. Wees niet traag in het benaarstigen. Wees vurig van geest. Dien de Heere. Verblijd u in de hoop. Wees geduldig in de verdrukking. Volhard in het gebed. (…) Verblijd u met de blijden en ween met de wenenden.’ Eén en al appèl op de emotie. Emotie mag een rol spelen in het geloofsleven. Paulus kán zo spreken, omdat emoties goed zijn.

Nooit af

Tegelijk is dit veranderingsproces iets wat nooit af is. Het gebed van een christen blijft: ‘O Zoon, maak mij Uw beeld gelijk.’ Je kunt nooit zeggen: ik ben er. Maar er is wel iets gaande. Wie zegt het eigendom van Christus te zijn en nog even slordig, oneerlijk en lomp is als voor zijn bekering, kan zich afvragen of hij werkelijk van Christus is. Bekend is het verhaal van de boer die altijd zijn dieren aftuigde. Op een gegeven moment zeiden de mensen: ‘Die man is bekeerd, want hij slaat zijn dieren niet meer.’

De Heilige Geest zorgt altijd voor verandering. Ik weet wel dat onze heiliging niet de grond is waarop we behouden worden; dat is alleen het volbrachte werk van Christus. Maar laten we ook de Heilige Geest niet tekort doen. Hij wil ons leven vernieuwen. Dus als de Heilige Geest in ons leven werkt, dan heeft dat ook invloed op onze emoties.

Verlangen

Ik denk in dit opzicht aan de emotie van het verlangen. De Heilige Geest zorgt voor een verlangen naar God. Het is het verlangen dat we tegenkomen in de Psalmen. ‘Zoals een hert schreeuwt naar het water, zo schreeuwt mijn ziel naar God’ (42:1). ‘Mijn ziel dorst naar U, mijn vlees verlangt naar U (…)’ (63:2). Dat is misschien wel het eerste dat de Heilige Geest doet: verlangen naar God geven. Je wordt onweerstaanbaar tot Hem getrokken, ook al ken je Hem misschien nog niet, ook al durf je jezelf nog geen kind van God te noemen.

Het wonderlijke is dat dit verlangen gepaard gaat met verdriet. Het is droefheid, maar dan wel droefheid naar God. Je hebt verdriet over jezelf, over je zonden, je voelt je schuldig – maar in plaats van dat het je afstoot van God, word je juist tot Hem getrokken. In dat verdriet over je zonden is er een onweerstaanbaar verlangen om God te mogen kennen, om bij Hem te mogen schuilen, om van Hem te mogen zijn, in leven en sterven. Deze kennis van jezelf als zondaar maakt je klein voor God.

Jezus sprak over het arm van geest zijn. Dat is een ootmoedige en nederige houding waarin je je plek kent voor God, beseft dat je een zondaar bent die helemaal afhankelijk is van genade. Arm van geest zijn is het besef dat je zonder Gods genade een verloren mens bent.

Heroriëntatie

De betrokkenheid op God leidt tot heroriëntatie in je denken over goed en kwaad. De zonde die je vroeger deed zonder nadenken, zonder gewetenswroeging, ga je nu haten. Je gaat haten wat God haat. Je voelt er verdriet over als het toch verkeerd gaat.

De liefde voor de zonde maakt plaats voor liefde tot God. Tegelijk met de haat tegen de zonde groeit er liefde voor het goede. Paulus zegt in Romeinen 7: ‘Ik heb een vermaak in de wet van God!’ Je kunt de dichter van Psalm 119 begrijpen als hij zegt: ‘Hoe lief heb ik Uw wet!’ Je krijgt vreugde in Gods Woord, in Gods wet, in God Zelf. De betrokkenheid op God leidt tot vreugde. Geloof kent vreugde, is ten diepste vreugde in God. ‘…in Wie gij nu, hoewel Hem niet ziende, maar gelovende, u verheugt met een onuitsprekelijke en heerlijke vreugde’ (1 Petr.1:8). Dat is een vraag om onszelf te stellen: Ben ik blij met de Heere Jezus? Ken ik vreugde in Hem, in Zijn liefde, in Zijn Zelfovergave, in Zijn voorbidding in de hemel?

Hand in hand

We zien vandaag veel voorbeelden van wat er verkeerd gaat als je alleen maar je emoties volgt. Elselien, die in het eerste artikel aan bod kwam, was daardoor blind voor de waarheid. Met emotie alleen kom je er niet. Maar met je verstand alleen ook niet. Dan krijg je een dor, plichtmatig leven van regeltjes volgen, zonder dat je hart erbij betrokken is.

Waar de Heilige Geest ons verlicht door het Woord van God kunnen denken en emotie weer hand in hand gaan. We kunnen het vergelijken met een locomotief op de rails: het spoor waar de locomotief over moet gaan is het spoor van het Woord, de bijbelse waarheid. De machinist is het verstand. Maar met een spoor en een machinist kom je nog niet vooruit. Je hebt ook een motor nodig; die zorgt voor de beweging. Dat zijn de emoties. Je hebt ze alle drie nodig: spoor, machinist en motor.

Proces

Deze verandering van het emotionele leven vraagt wel om een levende omgang met de Heere. Als we slordig leven, zal er weinig verandering zichtbaar zijn in ons emotionele leven. Het is de gestage druppel die de steen uitholt. Het is de gestage omgang met de Heere en Zijn Woord die verandering bewerkstelligt. Dat gebeurt niet op een dag, dat is een proces. Maar ze is er wel. God kan de ruïne van ons leven herstellen door onze hele persoonlijkheid, verstand en emoties, op Hem te richten.

Dat laatste is de grote vraag: waar zijn wij op gericht? Is dat op God of op wat anders? Ik zeg wel eens tegen mijn catechisanten: Zeg mij wie je het meest liefhebt, dan zal ik zeggen wie je dient. Sta je in vuur en vlam voor voetbal? Voor een popster? Je emoties zeggen alles over je hart. Waar iemand enthousiast van wordt, daar ligt zijn hart. Als je merkt dat mensen niet warm worden voor het Woord van God en voor de dienst van God, dan kun je vrezen dat ze de Heere niet kennen. Je emotie – of je gebrek aan emotie – verraadt je. Als Zacheüs Jezus ontmoet, dan staat er: ‘En hij ontving Hem met blijdschap’ (Luk.19:6).

Laten we daar om bidden: dat God onze emoties in Zijn dienst wil nemen en dat we mogen leren om verstand en gevoel ieder hun plaats te geven om samen dienstbaar te zijn als bondgenoten in de dienst van God.

‘Een ander mens’ (3), in: De Waarheidsvriend, 04-11-2010, pag. 14-15