We zagen vorige keer dat emoties waardevol zijn en een grote rol spelen in onze constitutie als mens. Dat is niet vreemd, want ook in het emotionele leven is de mens een weerspiegeling van zijn Maker. In dit artikel kijken we naar de emoties die de Bijbel aan de Heere toeschrijft.

Heeft God emoties en zo ja, welke? Ik kan daar kort over zijn. De Bijbel laat ons duidelijk zien dat God emoties heeft. Ik moet er gelijk bij zeggen: Gods emoties zijn volmaakt. Zijn emoties werken anders dan die van ons. Door de zonde zijn onze emoties aangetast. Wij kunnen onterecht boos worden of iemand onterecht haten. Dat kan God niet. Als God emoties heeft, dan zijn die volmaakt. Wie een beetje bekend is in de Bijbel, komt overal Gods emoties tegen.

Vreugde, liefde, ontferming

Zo kent God vreugde. Die vreugde zien we bijvoorbeeld in Jesaja 42, waar God Zijn welgevallen uitspreekt over Zijn Knecht. We weten dat die Knecht niemand anders is dan de Heere Jezus, Gods Zoon. ‘Ziet, Mijn Knecht, Die Ik ondersteun, Mijn uitverkorene, in Wie Mijn ziel een welbehagen heeft.’ (Jes. 42:1) We zien dat trouwens ook bij de doop van Jezus, waar God spreekt: ‘Deze is Mijn Zoon, Mijn Geliefde, in Wie Ik Mijn welbehagen heb.’ (Matt. 6:17) God heeft niet alleen vreugde in Zijn Zoon, Hij heeft ook Zijn volk lief. Zo zegt God over Zijn volk Israël: ’…zoals de bruidegom vrolijk is over de bruid, alzo zal uw God over u vrolijk zijn.’ (Jes. 62:5b)

God kent ontferming. Hij ontfermt zich over mensen die Hem nodig hebben. ‘Zoals een vader zich ontfermt over de kinderen, zo ontfermt de HEERE Zich over degenen die Hem vrezen.’ (Ps. 103:13) Hij heeft een zwak voor de vreemdeling, de wees en de weduwe. Hij heeft een zwak voor mensen die gebroken zijn over hun zonden. Hij zegt in Jesaja 57: ‘Ik woon bij die, die van een verbrijzelde en nederige geest is.’ (Jes. 57:15b) Juist als we ons klein voelen en verbroken zijn vanwege onze zonden, is Hij vol ontferming.

God is ook vol liefde. Hij zegt door middel van Jeremia tegen het volk Israël: ?Ik heb u liefgehad met een eeuwige liefde.’ (Jer. 31:3) Die liefde zien we natuurlijk het meest in de gave van het liefste wat Hij had: Zijn Zoon. ‘Alzo lief heeft God de wereld gehad dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft.’ (Joh. 3:16)

Smart en toorn

God kent ook andere emoties dan deze ‘positieve’ emoties. God heeft gerechtigheid lief en daarom haat Hij het kwaad. In Jesaja 61: 8 zegt de HEERE: ‘Want Ik, de HEERE, heb het recht lief, Ik haat de roof in het brandoffer.’ God verafschuwt onoprechtheid. Die afkeer wordt opgeroepen door dingen die Hem niet aanstaan: onrecht, leugen, onoprechtheid. Die emotie zien we bijvoorbeeld als na de zondeval de wereld slechter en slechter wordt. ‘Toen berouwde het de HEERE dat Hij de mens op de aarde gemaakt had, en het smartte Hem aan Zijn hart.’ (Gen. 6: 6) Dat zie je ook aan het gedrag van het volk Israël in de woestijn. Daar lees je over in Psalm 78: ?Hoe dikwijls verbitterden zij Hem in de woestijn, deden Hem smart aan in de wildernis.’ (Ps. 78: 40) Ons gedrag, zeker dat van het volk van Zijn verbond, gaat God echt aan Zijn hart!

Niet alleen kent God smart, Hij toornt ook. ‘De onzinnigen zullen voor Uw ogen niet bestaan; Gij haat alle werkers der ongerechtigheid. Gij zult de leugensprekers verdoen; van de man van bloed en bedrog heeft de HEERE een gruwel.’ (Ps. 5: 6-7) Twee psalmen later horen we: ‘God is een rechtvaardige Rechter, en een God die te allen dage toornt.’ (Ps. 7: 12) Het is goed om onszelf de vraag te stellen of we voor zulke teksten ook ruimte hebben in ons beeld van God. God is niet alleen vol liefde, maar ook vol heilige toorn over al onze leugens, onwaarheid en onreinheid. Hebben wij een bijbels, evenwichtig beeld van de HEERE? Of schuiven we zulke teksten maar gauw onder tafel, omdat ze niet passen in ons beeld van God? Wij kunnen ons misschien moeilijk voorstellen hoe God tegelijk kan liefhebben en toornen, maar het is wel wat de Bijbel ons leert. Het is een paradox: God haat de zondaar om zijn zonde – en tegelijk is Hij bewogen over de zondaar. Laten we die twee zaken maar naast elkaar staan. Het is allebei waar.

Kortom, het zal duidelijk zijn dat de Schrift allerwegen laat zien dat God emoties heeft. De Bijbel laat tevens zien dat er op het palet van die emoties heel wat kleuren zitten: vreugde, ontferming, liefde, haat, smart, toorn.

Naar Gods beeld geschapen

Al de emoties die we bij God zien, komen ook terug bij de mens. Dat is niet vreemd, want de mens is immers geschapen naar Gods beeld. Wij weerspiegelen iets van God. Van alle schepselen lijkt de mens het meest op God. Daarbij moeten we wel in acht nemen dat toen God de mens schiep, de situatie heel anders was dan nu. We hebben nu te maken met ontregelde emoties; dat is een gevolg van de zonde die heel ons menszijn heeft aangetast. Maar zo was het niet toen God de mens schiep. Je mag veronderstellen dat het emotionele leven van Adam en Eva in balans was. Verstand, wil en emoties waren in balans.

Dat is niet zo gebleven. Als je verder leest in Genesis, zie je dat ook. In hoofdstuk 4 lees je over de woede van Kaïn die zijn broer doodslaat. Je leest over Lamech die om een buil een jongeman doodslaat. (Gen. 4: 23) De mens is ontwricht in alle opzichten. Jeremia schrijft: ‘Arglistig is het hart, meer dan enig ding, dodelijk is het, wie zal het kennen? ’ (Jer. 17: 9) In de Bijbel is je hart het centrum van je menszijn. Vandaar uit wordt je leven bestuurd. Maar nu is het niet meer te vertrouwen. Het is arglistig, ’t is net een kompas dat helemaal ontregeld is. Dat stuurt je altijd de verkeerde richting in. Iemand vergeleek ons emotionele leven eens met een schilderij van Picasso. Alles staat op de verkeerde plek. Na de zondeval heeft de mens nog net zo goed emoties, alleen de harmonie is verstoord. We laten ons niet meer leiden door Gods waarheid, noch in ons verstand, noch in onze emoties.

Twee tandwielen

De bijbelse leer is dat we in heel ons menszijn door de zonde zijn aangetast, zowel in ons verstand als in onze emoties. Je zou emotie en verstand kunnen zien als twee tandwielen. Als het goed is, werken die op elkaar in. Samen zijn ze in beweging. Het verstand ondersteunt de emotie, de emotie het verstand. Door de zonde zijn die tandwielen nu ontwricht. En omdat ons verstand door de zonde verduisterd is, heeft dat ook invloed op onze emoties. Ons verstand geeft verkeerde informatie door en onze emoties laten zich daar door leiden. We erkennen God niet meer en buigen niet meer voor Zijn wil. Dus in plaats dat mijn verstand zich laat leiden door Gods wil om mijn naaste lief te hebben, kiest mijn verstand voor zijn eigen gelijk. Het gevolg is dat de emotie van de woede zich nu richt op mijn naaste.

Het grote wonder is dat God in een mensenleven wil werken. Dat noemen we bekering. En bekering is iets wat je hele menszijn aangaat. Het gaat niet alleen maar om vergeving van je zonden en schuld, maar het gaat ook om vernieuwing van je leven. Wat dat voor betekenis heeft voor ons gevoelsleven, daarover in de laatste bijdrage in deze reeks.

‘Gods emoties zijn volmaakt’ (2), in: De Waarheidsvriend, 28-10-2010, pag. 14-15