Over enkele weken is het weer zover: op allerlei plaatsen in ons land wordt dan weer aandacht geschonken aan de herdenking van de Reformatie. Maar waarom zouden we dat eigenlijk doen? Heeft het nog wel zin om dat te doen?

Om bij die laatste vraag te beginnen: het is evident dat er een trend zichtbaar is dat Reformatieherdenkingen minder goed bezocht worden dan in het verleden het geval is. Vaak worden deze avonden bezocht door een wat ouder publiek waarbij jongeren matig vertegenwoordigd zijn. Dat is jammer, maar dat hoeft nog geen reden te zijn om te stoppen met het organiseren van dergelijke bijeenkomsten. Het is een algemene trend dat kerkelijke samenkomsten, symposia en conferenties minder goed bezocht worden. Bovendien zijn er nog steeds heel wat plaatsen waar een goede opkomst is, zeker als de samenkomst door meerdere kerken georganiseerd worden.

Een argument wat nog wel eens ingebracht wordt tegen het organiseren van Reformatieherdenkingen is het gebrek aan eenheid tussen de nazaten van de Reformatie. Daar zit iets in. Het is inderdaad zeer beschamend dat er onder de kinderen van de Reformatie zo’n veel scheuringen en verdeeldheid kon ontstaan. Waar Luther en Calvijn uitgingen van de ene kerk, hebben wij het toegelaten dat er zo’n verbrokkeling ontstaan is. Toch hoeft dat geen reden zijn om de herdenking van de Reformatie maar na te laten. We kunnen de Reformatie daar toch niet de schuld van geven?! De Reformatie wilde geen afscheiding zijn, maar een hervorming. Dat betekent wel dat een Reformatieherdenking nooit triomfantelijk kan zijn. Het is ook een moment om je te verootmoedigen vanwege onze verdeeldheid. Er leeft in de gereformeerde gezindte nog wel eens een bepaald superioriteitsgevoel ten opzichte van Rome. Dat is helemaal misplaatst. Je kunt vinden van Rome wat je wilt, maar het is wel een kerk die de organisatorische eenheid van de kerk hoog heeft staan. Daar kunnen we veel van leren.

Wat zijn dan redenen om toch door te blijven gaan met het organiseren van Reformatieherdenkingen? Ik noem er drie.

In de eerste plaats: gedenken is een Bijbels kernwoord. Israël moest de grote daden van God in hun geschiedenis levend houden door ze telkens weer te gedenken. Het Pascha was een gedachtenis van de verlossing uit Egypte. Wie niet gedenkt, vergeet. Juist in een tijd waarin mensen weinig historisch besef meer hebben en het verleden niet of nauwelijks kennen, is het belangrijk om er aan herinnerd te worden dat er een geschiedenis achter ons ligt waarin Gods handelen zichtbaar is. De Reformatie was een daad van God, een beweging die grote zegen verspreid heeft in Europa en ons het Woord van God weer teruggaf. Dat mag niet vergeten worden.

In de tweede plaats: Reformatieherdenkingen zijn van belang, omdat het momenten zijn dat de inhoud van de Reformatie naar voren gehaald kan worden. We gedenken niet om het gedenken, we gedenken om de inhoud. Anders wordt het nostalgie. Een reformatieherdenking is een uitgelezen kans om de boodschap van de Reformatie uiteen te zetten: de betekenis van de genade, de rechtvaardiging door het geloof, het priesterschap van de gelovigen etc. Feitelijk niets anders dus dan de betekenis van het Woord van God voor ons leven. Dat is volgens Luther immers de ware schat van de kerk: ‘het heilig Evangelie van de heerlijkheid en de genade van God’ (stelling 62).

In de derde plaats: Reformatieherdenkingen zijn van belang, omdat het oecumenische momenten zijn. Hierboven ging ik in op de gedachte dat het beter is om vanwege de kerkelijke verdeeldheid geen herdenkingen te organiseren. We kunnen dat argument ook omdraaien. Ik denk dat onze verdeeldheid geen reden is om herdenking na te laten, maar juist te stimuleren. Juist de Reformatie herinnert ons er telkens weer aan dat wij een gezamenlijke achtergrond hebben. Juist Reformatieherdenkingen geven ons ook weer een kans om een gezamenlijk initiatief te ontplooien. In mijn woonplaats Sliedrecht is de herdenking altijd een gezamenlijke activiteit van de Hervormde Bondsgemeente en de beide Christelijke Gereformeerde gemeenten.

Kortom, om bovengenoemde redenen meen ik dat het nog steeds zin heeft om de Reformatie te herdenken, zeker nu het vijfde eeuwfeest van de Reformatie dichterbij komt. Prof. dr. H. van den Belt opperde vorige jaar zelfs dat het een missionaire kans biedt. Waar ‘gewone’ reformatieherdenkingen vaak een binnenkerkelijke aangelegenheid zijn, zal de reformatieherdenking van 2017 ook mensen van buiten trekken. De Calvijntentoonstelling in 2009 trok duizenden mensen van buiten de kerk die op deze manier herinnert werden aan de calvinistische geschiedenis van ons land én de boodschap van Calvijn. Zo kan – in de woorden van Van den Belt – de historie een voertuig zijn voor de verspreiding van het evangelie.

‘De Reformatie herdenken?’, in: kwartaalblad In de Rechte Straat, oktober 2013, pag. 12