Meer dan vijftig procent van de gereformeerde gezindte vindt het verantwoord om door gebruik van voorbehoedsmiddelen de gezinsgrootte beperkt te houden, blijkt uit recente onderzoeken. Dat is een trendbreuk met het verleden. Hoe komt dat? Wat zegt de Bijbel en wat zijn medische gevolgen? Ds. M. Klaassen: „Er lijkt binnen de gereformeerde gezindte sprake te zijn van een stille revolutie. Dat baart me zorgen.” 

Met belangstelling heeft ds. Klaassen kennisgenomen van de onderzoeken van het RD en de NPV. De uitslagen van de enquêtes vervullen hem met zorg. „Er lijkt sprake te zijn van een revolutie die zich in alle stilte voltrekt. Ik vraag me vooral af hoe doorwrocht de bezinning op dit thema nu werkelijk is. Is het een verlegenheidsoplossing, een gemaksoplossing of een bewuste keuze die men met argumenten staven kan?

Het ontbreken van een inhoudelijke discussie vind ik nog het lastigste hieraan.” Hij herinnert zich hoe na de geboorte van één van zijn kinderen de (reformatorische) verlos- kundige het onderwerp ‘anticonceptie’ als optie ter sprake bracht, zonder dat er gewezen werd op alternatieven of dat er voorzichtige kanttekeningen werden geplaatst. „Dat vind ik tekenend. Voor een groot deel van de gereformeerde gezindte lijkt het inderdaad een geaccepteerd gegeven.”

Motieven

Het lastige van deze enquêtes vindt ds. Klaassen dat ze wel inzicht geven in feiten, maar niet in de motieven daarachter. „Daardoor blijft het gissen naar de redenen van de veranderende visie. De algemene tendens is dat de kinderwens op latere leeftijd vervuld wordt en de gezinsgrootte zich lijkt te beperken tot het aantal stoelen in een gemiddelde auto.

Mogelijke redenen hiervoor zijn de financiële druk op gezinnen met één kostwinner en het feit dat meer vrouwen in de reformatorische achterban buitenshuis werken. Daarnaast signaleer ik een materialistische instelling bij een deel van de gereformeerde gezindte. Hierbij wordt de lat van de levensstandaard zo hoog gelegd dat het hebben van veel kinderen daar niet bij past.” De dominee roept elk echtpaar dan ook op tot zelfonderzoek. Aan de andere kant waarschuwt hij voor te snel oordelen: „Je kent lang niet altijd de redenen waarom er – nog – geen kinderen komen. Soms kan er een sterk verlangen zijn, maar lukt het niet om zwanger te worden.”

Taboe

Het elkaar veroordelen wordt ook in de hand gewerkt doordat er nauwelijks hardop over gezinsvorming wordt gesproken. Ds. Klaassen vindt dat de ethische discussie rondom geboorteregeling in de gereformeerde gezindte onvoldoende is gevoerd: „Er rust onmiskenbaar een taboe op het onderwerp. Ik vrees dat veel echtparen het lastig vinden hierover te spreken, om een diepgaande bezinning op gang te brengen. Het is een kwetsbaar onderwerp dat toch voortdurend op de agenda gezet moet worden binnen het huwelijk.” Ook de rol van de kerk vindt hij onder de maat. „Uit gesprekken met leeftijdgenoten uit verschillende kerken bleek dat bij vrijwel niemand dit onderwerp ooit ter sprake kwam binnen de kerkelijke toerusting. En dat is ontzettend jammer. Er zou zo veel gewonnen zijn als onze jonge mensen op een open manier hierover leren spreken.”

Taboe doorbreken

Ds. Klaassen begrijpt best dat het niet eenvoudig is om vanaf de preekstoel dit onderwerp aan te kaarten. „Maar er zijn toch wel andere gelegenheden waar dit kan? Zelf probeer ik dat gesprek op gang te krijgen binnen de huwelijkscatechese. Mijn ervaring is dat, als er een sfeer van vertrouwen is, jonge mensen hier best open over durven te spreken. Sowieso vinden ze het fijn als het taboe wordt doorbroken.” Ds. Klaassen weet dat er wel verschillende boekjes over het huwelijk zijn waarin dit onderwerp wordt behandeld. „Maar voor grondige besprekingen van deze thematiek moet je terecht bij buitenlandse literatuur. In de Nederlandse boeken vind ik dat er te snel wordt meegegaan in de argumenten voor het gebruik van anticonceptie. Of dat anticonceptie beschouwd wordt als een zegen waar we in deze tijd gebruik van mogen maken, zonder dat de bedenkelijke achtergrond ervan voldoende verdisconteerd wordt.” De kerkelijke verdeeldheid doet volgens ds. Klaassen aan de discussie ook geen goed: „Meningen genoeg, maar wie kan er met gezag voor allen spreken? Een ethisch standpunt hierover innemen lukt dus niet goed. Dat is anders in de rooms-katholieke ethiek. Paus Paulus VI heeft ondubbelzinnig afstand genomen van kunstmatige anticonceptie en met groot inzicht gewaarschuwd voor de schadelijke gevolgen hiervan voor huwelijk en samenleving. De geschiedenis van de afgelopen vijftig jaar heeft hem gelijk gegeven.”

(deel 2)

Bijbelse bezinning op gezinsvorming is nodig. Eeuwenlang waren de onderwerpen ‘seksualiteit’ en ‘voortplanting’ onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Tot de Seksuele Revolutie in de jaren zestig. Voor het eerst werd het mogelijk om seksualiteit en voortplanting los te koppelen door het gebruik van de pil en andere anticonceptiemiddelen. Maar hoe bezin je je op dit onderwerp als de Bijbel weinig zegt over gezinsvorming en anticonceptie? Ds. M. Klaassen: „De Bijbel laat zich niet uit over de vraag hoe groot een gezin moet zijn, of je wel of geen gebruik mag maken van anticonceptie. Ik denk ook niet dat we zo met de Schrift om moeten gaan. De Bijbel is geen handboek waarin je op al je – ethische – vragen antwoorden vindt. Wat we wel in de Schrift vinden, zijn grondlijnen, bouwstenen voor de ethiek.” Ook Rineke Heij vindt dat je de praktische vragen op dit gebied moet beantwoorden door een ethiek die zijn uitgangspunt neemt in de Bijbel en – zoveel als mogelijk is – recht doet aan Bijbelse principes.

Wat zijn die Bijbelse grondlijnen? Rineke Heij: „De Bijbel laat op tal van plaatsen zien dat het krijgen van kinderen binnen het huwelijk een zegen van de Heere is. In Psalm 127:3 staat bijvoorbeeld: ‘Ziet, de kinderen zijn een erfdeel des HEEREN; des buiks vrucht is een beloning’.” Ds. Klaassen: „De Bijbel laat ook zien dat voortplanting een goddelijke opdracht binnen het huwelijk is. Genesis 1:28: ‘Weest vruchtbaar, en vermenigvuldigt, en vervult de aarde’.” Beiden wijzen ze erop dat voortplanting niet de enige bedoeling van seksualiteit is. Rineke Heij: „Het staat ook in het licht van het sterk maken van de relatie, het groeien in liefde en het zorgdragen voor de aarde.”

Verantwoordelijkheid

Ze benadrukken beiden ook dat seksualiteit niet alleen een gave, maar ook een opgave is met verantwoordelijkheid. Op de vraag of je aan gezinsvorming mag doen, is hun beider antwoord bevestigend. Ds. Klaassen: „De mens is Gods rentmeester op aarde. Een rentmeester staat onder zijn heer, maar krijgt een stuk ruimte en verantwoordelijkheid. We hebben dus de ruimte en verantwoordelijkheid gekregen om invulling te geven aan deze opdracht. Verantwoordelijkheid betekent: rekening houden met elkaar en met elkaars omstandigheden. Het is dus Bijbels gezien te verantwoorden dat getrouwde stellen nadenken over de vorming van hun gezin vanuit de principes die Gods Woord aanreikt.”

Bakens

Als ouders bewust mogen bezig zijn met gezinsvorming, hoe geef je daaraan dan praktisch vorm? Wanneer is – menselijkerwijs gesproken – het uitstellen van een volgende zwangerschap geoorloofd, en wanneer niet? Volgens Rineke Heij zijn daarbij geen voor iedereen altijd geldende richtlijnen te geven: „De vorming van het eigen gezin is de verantwoordelijkheid van het echtpaar tegenover – en in afhankelijkheid van – de Heere.” Ds. Klaassen wil wel een aantal bakens uitzetten om tussendoor te varen: „Het is absoluut duidelijk dat wie trouwt ook bereid moet zijn om kinderen te krijgen. Dat is iets wat de Heere in Genesis 1:28 duidelijk heeft gezegd.” Het vooraf bepalen van een bepaald aantal kinderen is strijdig met Gods leiding in het gezinsleven, zegt hij. „Niet de ouders, maar de Heere weet welk aantal kinderen goed is.”

Niet ‘maximaal’

Aan de andere kant is het voor hem ook duidelijk „dat het niet de bedoeling is dat we het maximaal mogelijk aantal kinderen krijgen.” Heel belangrijk is voor hem de achterliggende argumentatie: „Als het motief van het uitstellen van een volgende zwangerschap gemak is of een betere financiële positie, dan zijn dat verwerpelijke motieven. Anders is het als bijvoorbeeld de lichamelijke of psychische gezondheid van de vrouw een zwangerschap niet toelaat.”

Zowel Rineke Heij als ds. Klaassen benadrukken de afhankelijkheid van de Heere hierin en het openstaan voor Zijn leiding. Ds. Klaassen: „Wie in afhankelijkheid van de Heere zijn gezin vormgeeft, zal daarbij altijd beseffen dat het anders kan gaan dan wij ons voornemen.”

Middelen

Welke middelen mag je bij gezinsvorming gebruiken? Is het Bijbels gezien geoorloofd om gebruik te maken van anticonceptie? Rineke legt uit: „Anticonceptie is een verzamelnaam voor technieken om een zwangerschap te voorkomen.” Ds. Klaassen wil graag kwijt dat hij het begrip ‘anticonceptie’ een naar woord vindt: „Een christen is niet anti-leven, maar prolife. Dat is een ingrijpende wissel in het denken over seksualiteit.” Eén grens ten aanzien van anticonceptiva is voor beiden duidelijk.

Ds. Klaassen: „Sommige anticonceptiva hebben een aborterende werking en mogen door een christen om die reden niet worden gebruikt.” Verder is het volgens Rineke Heij niet mogelijk om op dit terrein concrete grenzen te geven: „Het gebruik ervan is niet los te zien van de persoonlijke situatie van de ouders. In een gesprek met hen zou ik eerst de rust, de tijd en de ruimte willen nemen om die situatie helder in beeld te krijgen. Ik zou willen weten wat de reden is om anticonceptie te gaan gebruiken. Pas dan kun je meer zeggen over de middelen die daarbij gebruikt kunnen worden.” Ds. Klaassen vindt dat alleen natuurlijke methoden die aansluiten bij de cyclus van de vrouw Bijbels verantwoord zijn: „Dat is iets wat God Zelf in de natuurlijke structuur van het leven heeft gelegd. Daar rekening mee houden, vraagt zelfbeheersing en matigheid – en dat zijn deugden waar onze tijd niet bepaald in uitblinkt. Maar dat zijn wel deugden die in de Bijbel positief genoemd worden. Ds. R. van Kooten schrijft ergens: ‘Met kunstmatige middelen schakelen wij de schepping uit. Met natuurlijke methoden beheersen wij de schepping’. Mijn moeite met kunstmatige anticonceptie is dat dit vruchten zijn van antigoddelijk denken, die gemakzucht en luiheid in de hand werken. Ze hebben tot verloedering van de seksuele moraal geleid.”

Biddende besluitvorming

Zowel ds. Klaassen als Rineke Heij benadrukken biddende besluitvorming rond gezinsvorming. Rineke: „God is het Die het mensenleven geeft en in Zijn hand heeft. Hij is het, Die man en vrouw bij elkaar brengt en daarmee de weg opent naar een nieuwe generatie. Hij is het ook, Die ons de opdracht geeft om in afhankelijkheid van Hem en vanuit Zijn Woord verantwoordelijkheid te dragen voor de vorming van het gezin.” David zegt in Psalm 37: ‘Wentel uw weg op de Heere, en vertrouw op Hem, Hij zal het maken’. Gezinsvorming heeft alles te maken met heel je leven in Gods hand te leggen, jezelf aan Hem en Zijn leiding over te geven. Voor een Bijbelse gezinsvorming is het nodig om dicht bij de Heere en Zijn Woord te leven.

A.M.P.C. Hartingsveld-Moree, Stop de stille revolutie – over het omgaan met voorbehoedsmiddelen, Gezinsgids 24-11-2016, pag. 14-20. Dit is deel 1 en 2 van een drieluik.