Seksualisering is de kernkwestie van onze cultuur geworden. Over galaplicht, porno onder mannen en meer dan erotische posters van een kledingmerk. Hoe valt in de seksjungle een begaanbaar pad te vinden?

Afgelopen zomer viel mijn oog op een column van Arnon Grunberg in de Volkskrant (20-07-2010). Daar stond een voor mij onbekende woord in: galaplicht. Galaplicht is een nieuw fenomeen onder studenten. Het komt erop neer dat studentenverenigingen gala’s organiseren. Een student van het mannelijke geslacht neemt een student van het vrouwelijke geslacht mee. Je neemt het dan op je alles voor haar te betalen: hapjes, drankjes. Vervolgens dient het meisje met de jongen naar bed te gaan. Dat is de galaplicht. Tweede voorbeeld: onlangs wilde het tijdschrift Elsevier een onderzoek doen naar pornogebruik onder mannen. Het doel van het onderzoek was erachter te komen wie geen porno gebruikt. De onthutsende uitslag was dat zo iemand niet te vinden was. Alle geënquêteerden bleken porno te kijken. Derde voorbeeld: kledingketen Suit-Supply haalde de afgelopen weken het nieuws met een reclameactie waarmee ze hun maatpakken voor mannen onder de aandacht van het publiek wil brengen. De posters waren overal in het land te zien, voorzien van het opschrift ‘Shameless’. De actie was zo gewaagd dat de bekende internetpagina Facebook wilde dat de afbeeldingen van Internet gehaald zouden worden. Op de posters worden pakken van de fabrikant getoond, voorzien van afbeeldingen die ronduit pornografisch genoemd kunnen worden. Want, zo stelt de fabrikant, mannenpakken en erotiek horen bij elkaar.

Kernkwestie

Drie recente voorbeelden. Drie voorbeelden die duidelijk te maken dat er echt iets aan de hand is. Ik heb het over de seksualisering van onze maatschappij en onze leefwereld. Peter Jones, hoogleraar aan het Amerikaanse Westminster Theological Seminary, schreef een paar jaar geleden dat seksualiteit dé kernkwestie van onze cultuur is geworden: ‘…sex has become the driving issue of the culture’ . Bezinning op dit thema is van urgent belang. De psychiater Jeffrey Satinover heeft gezegd dat de omgang met seksualiteit een van meest onthullende graadmeters is van de stand van zaken in een beschaving. Als dat zo is, hebben we alle reden te geloven dat de situatie zorglijk is. De toekomst van een samenleving is op het nauwst verbonden met onze omgang met seksualiteit. Hoe is het zo gekomen, hoe zijn we beland zijn in de situatie van vandaag? Daar wil ik graag wat inzicht in verschaffen. Ik doe dat aan de hand van een paar deelvragen. De eerste vraag is: wat is er aan de hand? De tweede vraag: wat zijn de oorzaken? De derde vraag: wat zijn de gevolgen? En ten slotte wil ik, na een korte evaluatie, de vraag stellen of er een weg is door dit oerwoud.

‘Pornoficatie’

In 2008 verscheen er een boek wat de nodige ophef veroorzaakte. Het was het boek van de journaliste Myrthe Hilkens. De titel zegt genoeg: McSex. Het gaat in dit boek om wat zij noemt de ‘pornoficatie’ van onze samenleving. Tenzij dat het strikt noodzakelijk is, is het niet raadzaam kennis te nemen van de inhoud. De auteur bezigt zich van een grof en zeer expliciet taalgebruik. Ze is er helemaal niet op uit de huidige liberale omgang met seksualiteit te veranderen, want daar is ze alleen maar positief over. Nee, waar zij zich juist zorgen over maakt, is de overal om zich heen grijpende pornoficatie. Wat verstaat ze daar onder? Ze bedoelt daarmee: de invloed van seksualiteit op het alledaagse leven, de seksualisering van onze leefwereld en de publieke ruimte: de reclamebranche, de muziekindustrie, mannen- en vrouwenbladen en de overige media. En dat is waar. Hoe vaak word je niet geconfronteerd met uitdagende reclame, waarbij je maar wat onhandig probeert weg te kijken. Reclamemakers weten heel goed: sex sells. Tenminste, het trekt de aandacht. Of het echt verkoopt, is vraag twee. Uit onderzoek blijkt dat slechts tien procent van de mannen na zo’n sensuele reclame nog weet om welk product het gaat.

Wolkers

Seks – en alles wat er bij hoort – is de normaalste zaak van de wereld geworden, lijkt het. Het is niet meer iets wat hoort binnen de intimiteit van de relatie, maar het vervult ons hele leven, van reclame tot boekenweekgeschenk. In zijn boek Verlicht of verblind illustreert dr. Henk Hofman aan de hand van een foto in de krant een voorbeeld wat aangeeft wat er in relatief korte tijd veranderd is. In 2005 verscheen het door Jan Wolkers geschreven boekenweekgeschenk Zomerhitte. De NS liet reizigers gratis reizen als ze op 13 maart 2005 het boekenweekgeschenk bij zich hadden. In de krant staat een foto van de gratis reisdag. Een lachende conducteur staat in de coupé bij een groep keurige, oudere dames die vrolijk het boek Zomerhitte omhoog steken. Hofman zegt: ‘Toen deze dames jong waren, zou dit niet gekund hebben. De erotiek druipt namelijk van Zomerhitte af ’. In de jaren vijftig zou het boek van Wolkers als pornografisch zijn bestempeld. Daar zwaaide je niet mee in het openbaar en oudere dames al helemaal niet. Wolkers’ eerste boeken werden uit de bibliotheken geweerd. Zo’n foto brengt even in beeld wat er in vijftig jaar tijd is veranderd: onze samenleving is gepornoficeerd. Dat brengt me op mijn tweede vraag: wat zijn de oorzaken?

‘Weg zoeken door de seksjungle’, deel 1 in een serie van drie artikelen over ‘Pastoraat rond het zevende gebod’, in: De Waarheidsvriend, 03-02-2011, pag. 14-15