In de zomer van 2016 zond de EO een vierdelige documentaire uit over Paus Franciscus. De serie werd gepresenteerd door Andries Knevel. Bij de documentaire verscheen ook een boek met aantekeningen die hij maakte tijdens het werken aan de documentaire. Knevel is duidelijk gefascineerd door de paus. Hoe is het mogelijk dat iemand in zo’n korte tijd het beeld van een failliet geachte organisatie zo heeft weten te kantelen? En hoe komt het dat zelfs seculiere mensen geraakt en geïnspireerd worden door de Argentijn? Aangespoord door deze vragen verdiepte Knevel zich in de man die velen verbaasde en de harten van velen won. Hiervoor bezocht hij Rome diverse malen, sprak met mensen rond de paus, verdiepte zich in zijn ‘Anliegen’ met Franciscus van Assisi, maar liet ook critici van de paus aan het woord komen. Het boek is de zoektocht van iemand die enerzijds geïntrigeerd is door de wonderlijke wereld van de Romana, die toegeeft er ook een zekere hang naar te hebben, maar tegelijk soms verbaasd en verbijsterd is over wat hij tegenkomt.  Het resultaat is een boeiend portret dat jammer genoeg teveel herhaling bevat en op bepaalde punten net niet diep genoeg gaat. Niet dat Knevel oppervlakkig is: hij blijft niet op het niveau van de belangstellende buitenstaander, stelt serieuze vragen, maar komt niet altijd tot een afgerond antwoord.

Deze paus dwingt inderdaad respect af door de moedige kritiek die hij durft te geven (op de curie, op de maffia), zijn grote aandacht voor de armen (hij liet douches in het Vaticaan aanleggen voor daklozen) en zijn zorg voor het milieu.  Tegelijk roept hij ook vragen en kritiek op. Zo meent Antoine Bodar  -die ook aan het woord komt – dat de paus te horizontaal is en te weinig de verticale dimensie benadrukt. Ook Knevel zelf is deze mening toegedaan. Een van de vragen die hem intrigeert is hoe het kan dat de paus die binnenkerkelijk zo belijdend kan spreken, in de ontmoeting met anderen en andersgelovigen zo weinig kleur bekent en verwarrende uitspraken doet over moslims en andersgelovigen als ‘broeders’. Knevel stelt hier wel kritische vragen, maar komt te weinig met fundamentele theologische kritiek. Terwijl daar reden genoeg voor is. Zoals op de evident semi-pelagiaanse uitspraken die de paus doet (die Knevel klakkeloos overneemt, pag. 19, 57). Is het echt zo dat het enige verschilpunt tussen Rome en Reformatie nog de kerk-, ambts-, en sacramentsleer is? Is het geschil over de rechtvaardiging werkelijk opgelost door de verklaring tussen Rome en de Lutheranen? Ik meen dat de rechtvaardiging en het sola fide nog steeds onoverkoombare hordes zijn. Kortom, het boek is – naar luid van de ondertitel – nog iets teveel een ‘zoektocht’.

Recensie van A. Knevel, Het geheim van de paus. Een zoektocht, Zoetermeer 2016, 188 pag. in: De Waarheidsvriend, 19-01-201718