Dat paus Franciscus in een jaar tijd heel wat heeft losgemaakt, is voor dr. M. Klaassen wel duidelijk. „Vanaf dag één was duidelijk dat deze paus sober leefde en dicht bij de mensen wilde staan”, aldus de voorzitter van In de Rechte Straat (IRS), een stichting die rooms-katholieken wil bekendmaken met het Evangelie zoals dat ten tijde van de Reformatie is herontdekt.

De hervormde predikant uit Sliedrecht denkt dat de huidige paus verder van de protestanten afstaat dan zijn voorganger Benedictus XVI. „Diens boeken over Jezus Christus en uitspraken over het belang van Luthers visie leverden hem veel respect op onder protestanten. Joseph Ratzinger is een Duitser, bekend met het protestantse gedachtegoed. Bij paus Franciscus, een Argentijn, is dat toch minder het geval.”

Misschien werkt Franciscus bewust aan een nederig imago.

„Dat zou kunnen, maar duidelijk is wel dat Franciscus ook al als bisschop in Argentinië een sober leven leidde en dicht bij de mensen stond. Hij wist zich altijd aangetrokken tot dissidenten en zwakken in de samenleving.”

Franciscus is ook populair onder protestanten, zo blijkt uit onderzoek. Terecht?

„Wat betreft soberheid, nederigheid en mededogen is hij zeker een voorbeeld. We moeten niet vergeten dat de paus voor miljoenen niet-christenen hét gezicht van de kerk vormt. Zij zien hem op het journaal, ze zien hoe hij te werk gaat. Hij is, gelukkig, een sprekend gezicht.

Wat me echter verbaast, is dat protestanten paus Franciscus vaak kritiekloos aanhalen, zonder naar zijn theologie te kijken. Blijkbaar is wat hij vindt ondergeschikt aan wat hij zegt en doet. Theologisch gezien is Franciscus net zo rooms-katholiek als bijvoorbeeld paus Johannes Paulus II. De kritiek van protestanten op het ambt van paus is nog steeds relevant.”

Het is volgens dr. Klaassen veelzeggend dat Franciscus meteen aan het begin van zijn pontificaat een Mariabedevaartsplaats bezocht om daar haar zegen af te smeken. De gerichtheid op Maria blijkt bijvoorbeeld ook uit een preek van de paus tijdens het hoogfeest van Maria, op nieuwjaarsdag in Rome. „Onze pelgrimage van geloof”, zei de kerkleider, „is onafscheidelijk verbonden aan Maria sinds Jezus, stervend aan het kruis, haar aan ons gaf als onze moeder, met de woorden: „Zie daar uw moeder!” (…) De moeder van de Verlosser gaat voor ons uit en versterkt ons voortdurend in ons geloof, in onze roeping en in onze missie.”

Welke theologie heeft Franciscus?

„Het is lastig om zijn theologische visie te achterhalen. Franciscus’ toespraken, bijvoorbeeld op de Wereldjongerendagen in Brazilië, zijn doorgaans heel sociaal en weinig theologisch. De kern van het Evangelie lijkt voor hem te zijn: ga erop uit, wees dienstbaar, toon je hart aan de wereld. Franciscus is vooral uit op de dialoog met anders­denkenden. De boodschap dat Jezus Christus de Weg, de Waarheid en het Leven is, komt onvoldoende uit de verf.”

‘Paus vaak kritiekloos geciteerd’, onderdeel van thema-artikel ‘Het merk Franciscus’, in: Reformatorisch Dagblad, 08-03-2014