“Vaak worden we boos op God als het leven niet zo gaat als we zelf graag zouden willen. Dat heeft te maken met een therapeutisch godsbeeld. God is er niet om ons gelukkig te maken. Hij gebruikt ook het lijden,” zegt ds. M. Klaassen. Volgens de hervormde predikant uit Arnemuiden laat de geschiedenis van Jozef zien hoe God tegenslag kan gebruiken. Onlangs schreef hij de uitgave ‘Vruchtbaar door verdrukking’.

Wat kunnen we leren van de wijze waarop Jozef met tegenslag omging?

“In Genesis 45 maakt Jozef duidelijk dat God uit het kwaad goede dingen voort kan brengen. En dus kan hij zijn broers vergeven. We lezen nergens dat hij boos op hen is of zijn gelijk wil halen. Dat heeft alles te maken met het geloof in Gods plan en Zijn leiding. Hij onderwerpt zich daaraan en daarom kan Jozef de zware omstandigheden accepteren.

Het mooie is dat lijden mensen verandert. Jozef was getraumatiseerd. Hij is alles kwijt. Zijn familie, land en cultuur. Ondertussen wordt hij ook nog eens vals beschuldigd van overspel en eindigt Jozef in de gevangenis. Hij gaat van trauma naar trauma. Opvallend is dat hij ondanks dat oog had voor de ander. In gevangenis zijn dat de schenker en de bakker. Jozef toont belangstelling, stelt vragen en denkt met hen mee. Beproeving verandert mensen. Vaak krijgen mensen door lijden meer oog voor de nood van anderen. Lijden kan je leven op z’n kop zetten. Tegelijkertijd gebruikt God lijden om mensen te vormen. Dat geldt zelfs voor Jezus: de brief aan de Hebreeën maakt duidelijk dat Hij door Zijn lijden gehoorzaamheid heeft geleerd.

C.S. Lewis gebruikt het bekende beeld van een beeldhouwer. Om een beeld een goede vorm te geven moet er gehakt worden. En dat doet pijn. Als wij gelijkvormig willen worden aan het beeld van Christus zullen we ook pijn moeten lijden. In het Westen moeten we ervoor passen dat we lijden niet alleen negatief duiden. Natuurlijk is lijden erg, maar het brengt ook een positieve functie met zich mee. Dat perspectief zijn we wel eens kwijt. Lijden is niet alleen problematisch. Dat komt in het Nieuwe Testament ook duidelijk naar voren. ‘Verheug u als uw wordt verzocht,’ zegt Jacobus. God doet er iets goeds mee.”

 Hoe komt het dat wij westerlingen het moeilijk vinden om op die manier naar lijden te kijken?

“In de VS is onderzoek gedaan naar het godsbeeld van jongeren,” weet Klaassen. “Volgens dit onderzoek hebben mensen een therapeutisch godsbeeld. Dat geldt ook voor ons Nederlanders. Wat betekent dat? De meeste mensen zien God als Iemand die hen gelukkig zou moeten maken. God is er voor ons in plaats van dat wij zijn er voor Hem. Als we ons alleen focussen op dat geluk en niet op God zelf dan is het niet zo moeilijk om te bedenken wat er gebeurt als iemand te maken krijgt met tegenslag. Dan gaat je godsbeeld aan duigen. Zonder een evenwichtig godsbeeld kunnen mensen diep verbitterd raken als ze te maken krijgen met heftige gebeurtenissen. De noodzaak van beproeving en de zegen van het lijden gaat dan aan hen voorbij. Dan is het godsbeeld niet berekent op de omstandigheden.

Vaak worden we boos op God als het leven niet zo gaat als we zelf graag zouden willen. Dan komt het therapeutische godsbeeld weer om de hoek kijken. Maar God is er niet om ons gelukkig te maken. Hij wil dat we tot Zijn eer leven en Hem groot maken in alle omstandigheden. Daarom was Paulus in staat om met een gegeselde rug God te loven in de gevangenis.”

Jozef is een Christusfiguur. Hoe komt dit bijvoorbeeld tot uiting?

“Zijn levenspatroon is vergelijkbaar met die van de Heere Jezus. Jozef kwam letterlijk in de put terecht en uiteindelijk worden verhoogd als onderkoning van Egypte. Jozef werd redder door de weg van vernedering en lijden heen. Dat is precies de weg van Jezus. Van lijden aan het kruis ging Hij naar de troon aan de rechterhand van de Vader. Ook is Jozef de behouder van het leven. Door de voorraadschuren met brood hadden mensen in tijden van hongersnood te eten. Jezus is ons levende Brood, omdat Hij mensen eeuwig leven geeft.”

Wat valt u op aan de tekortkomingen van Jozef?

“Het mag duidelijk zijn dat Jozef geen heilig boontje is. Als jongste werd hij thuis verwend. Dat valt Jakob aan te rekenen. Als hij in Egypte is neemt Jozef geen initiatief tot verzoening. Als onderkoning van Egypte had hij een bode naar zijn vader kunnen sturen om te ontdekken of hij nog in leven is. Ze kwamen met elkaar in aanraking door Gods leiding: een hongersnood. Maar Jozef had het verleden al laten rusten. Hebben wij de moed om het verleden open te breken en stappen te zetten naar verzoening? Deze les geeft Jozef mee. Het mooie is dat deze geschiedenis laat zien dat het goed is om het verleden onder ogen te komen, vergeving uit te spreken en aan verzoening te werken. Zo ontwikkel je ‘een nieuw verleden’. Vaak willen we de wond die anderen hebben veroorzaakt ontwijken. Het mooie is dat er heling kan plaatsvinden als we aan ons verleden gaan werken.”

Kent u iemand die op een indrukwekkende wijze met lijden omgaat?

Soms mag je meemaken dat mensen werkelijk buigen onder de weg die God met hen gaat. Als ik iemand heb gekend voor wie dat opging, was het Bart van den Berg. Ik leerde hem kennen in mijn eerste gemeente. Hij zat altijd in het gangpad in zijn rolstoel. Je kon hem er uittekenen. Er was geen plek waar hij liever kwam dan in de kerk. De Heere haalde hem thuis, tijdens een kerkdienst in 2009. En Bart die altijd zo opgezien had tegen de dood, ging zo van de eredienst beneden naar de eredienst hierboven.

Bart zat meer dan dertig jaar in een rolstoel vanwege de ziekte van Duchenne. Hij moest beademd worden. Hij kon zichzelf niet bewegen. Als ik op bezoek was, moest zijn vrouw eerst zijn gezicht naar me toedraaien. Nooit kwam er een klacht over zijn lippen. Hij sprak alleen maar goed van de Heere. In zijn leven heb ik iets gezien wat het betekent: Mijn kracht wordt in uw zwakheid volbracht.

“Fascinerend aan het verhaal van Jozef is dat God de regie in handen houdt,” voegt de dominee tenslotte toe. “We zijn voor 100 % verantwoordelijk voor onze eigen keuzes. De broers van Jozef zijn geen marionetten van God. Hun zondige neiging heeft geleid tot het kwaad dat ze Jozef aanrichtten. Zelfs dat kwaad doet God meewerken ten goede. God is daarom bij machte om door het kwaad heen goede dingen voort te brengen. Het mooiste voorbeeld ervan is het kruis van Christus. Er is geen groter kwaad dan de kruisiging van Gods Zoon. Daaruit kwam het grootste goed voort: de redding van verloren mensen.”

“Veel Nederlanders hebben een therapeutisch godsbeeld”, interview CIP, 08-02-2017