Hand-out bij de prekenserie: ‘De eredienst’

Thema 3: ‘Wat doen we als we samenkomen? Over de praktijk van de eredienst’

Hervormde gemeente Sliedrecht, zondag 23 november 2014, M. Klaassen

 

  1. Inleiding: relevantie

Drie motieven waarom de praktijk van de eredienst van belang is:

  1. Er is veel verwarring
  2. Het is gemakkelijk om de Heere op een verkeerde manier te dienen
    1. Zie voorbeeld koning Saul: ‘Gehoorzamen is beter dan slachtoffer, opmerkzaam zijn beter dan het vet van rammen’ (1 Sam. 15: 22)
    2. ‘Er is niets gevaarlijker voor onze zaligheid dan een verwrongen en verkeerd dienen van God’ (Calvijn).
  3. De eer van God en de opbouw van de gemeente

 

  1. De norm voor de eredienst
    1. Het is belangrijk dat onze eredienst in overeenstemming met de waarheid is
      1. Vgl. het gesprek met de Samaritaanse vrouw over het dienen van God: ‘…de ware aanbidders [zullen] de Vader aanbidden in geest en waarheid’ (vs. 23)
    2. We moeten God dienen zoals Hij het wil
      1. Het 2e gebod laat zien dat je God verkeerd kunt dienen.
    3. De gereformeerde traditie beschouwt de Schrift als normatief en regulerend voor de inrichting van de eredienst
      1. wat we doen moet in overeenstemming zijn met de principes en uitgangspunten van Gods Woord. (Vgl. antw. 96, HC: We mogen God op geen andere wijze vereren dan Hij in Zijn Woord bevolen heeft).
        1. Dat heeft te maken met gehoorzaamheid
        2. Dat bewaart voor afwijking
        3. Dat heeft te maken met liefde voor elkaar (elkaar dingen geen zaken opleggen die voor gewetensnood kunnen zorgen)

 

  1. De inhoud van de eredienst
    1. Drie uitgangspunten bepalen de inrichting van de eredienst:
      1. Er zijn elementen die absoluut onmisbaar zijn (zoals gebed, verkondiging)
      2. Er zijn omstandigheden die flexibel zijn (hoe laat, waar, hoe lang etc.)
      3. Er zijn vormen die flexibel zijn (zoals: vorm van de preek, het gebed etc.)
  1. Onze kerkdienst is verwant aan de synagoge.
    1. ‘…[de eerste christenen] namen niet de rijke en weelderige ceremonie van de tempel over, maar meer de eenvoudiger synagogedienst met zijn Schriftlezing, zijn preek, zijn gebeden en zijn psalmgezang’ (Hughes Old)
  2. Het Nieuwe Testament laat ons zien dat in een christelijke samenkomst…
    1. …wordt gebeden (1 Tim. 2: 1)
    2. …de Schrift opengaat en uitgelegd wordt (1 Tim. 4: 13)\
    3. …wordt gedoopt en Avondmaal gevierd (1 Kor. 1: 14-16 en 1 Kor. 11: 26)
    4. …wordt gecollecteerd (1 Kor. 16: 2)
    5. …wordt gezongen (Ef. 5: 19)
  1. De vroegchristelijke samenkomst is sober en basaal:
    1. Getuigenis Justinus Martyr (2e eeuw): ‘De geschriften van de apostelen of van de profeten worden gelezen zolang er tijd voor is. Dan, als de lezer klaar is, spoort de voorganger in een betoog de mensen aan en nodigt hen uit om deze voorbeelden van deugd te volgen. Dan gaan we allemaal staan en doen onze gebeden’ (Apologie, I, 67).
    2. Die oorspronkelijke soberheid komt in de loop van de (kerk)geschiedenis steeds meer in het gedrang. De rituelen worden steeds uitvoeriger en dwalingen en misstanden nemen toe.
    3. De Reformatie in de 16e eeuw wil teruggrijpen naar de soberheid van de Vroege Kerk.
      1. Calvijn: In de eredienst gaat het om drie dingen: de verkondiging van Gods Woord, het houden van de gebeden en de bediening van de sacramenten.
  1. Tot slot:
    1. Een reformatorische eredienst is een eredienst geconcentreerd rond het Woord van God
    2. In de eredienst bidden we het Woord, zingen we het Woord, lezen we het Woord, horen we het Woord en zien we het Woord (Terry Johnson).
    3. Waar zo Gods Woord centraal staat, zal het ook zegen dragen. Waar wij met het Woord bezig zijn, kan het Woord bezig gaan met ons!

 

Voor wie meer wil weten…

Algemeen:

P.J. Vergunst (red.), In de kerk, bij God. Aspecten van de reformatorische eredienst, Heerenveen 2014.

Over de liturgie van de synagoge:

  1. Brienen, Oriëntatie in de liturgie, Zoetermeer 1992, 20-31

Over de liturgie van de nieuwtestamentische gemeente:

Idem, 31-39

E.W. van de Poll, Samen in de naam van Jezus. Over evangelische liturgie en muziek, Zoetermeer 2009, 42-50.

Over de geschiedenis van de liturgie:

H.J. de Bie, ‘Samenkomen door de eeuwen heen. Historische achtergronden en ontstaan van de gereformeerde liturgie’, in: M.J.G. van der Velden, W.P. van der Aa en H.J. de Bie jr., Als wij samenkomen. Liturgie in de gereformeerde traditie, Zoetermeer 2000, 161-194.

K. Deddens, Het begon in Jeruzalem, Het liep uit op Trente, Herstel kwam uit Straatsburg, Goes 1976, 1981 en 1981.

Over de Schrift als norm voor de liturgie:

D.G. Hart & J. R. Muether, With Reverence and Awe. Returning to the Basics of Reformed Worship, Phillipsburg 2002

T.L. Johnson, ‘The Regulative Principle’, in: J.A. Pipa (e.a), The Worship of God. Reformed Concepts of Biblical Worship, Fearn 2005, 9-29

J.A. Pipa, ‘Exodus 20: 4-6 and the Regulative Principle of Worship’, in: R.L. Penny, The Hope Fulfilled. Essays in Honor of O. Palmer Robertson, Phillipsburg 2008, 267-289.